Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã dặt ra nhiều yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, khuyến khích đổi mới sáng tạo, loại bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, TS. Trần Văn, Viện trưởng Viện chiến lược phát triển kinh tế số (IDS), đề nghị cầm sớm xem xét sửa đổi, bổ sung Luật chứng khoán, nghiên cứu dành riêng một chương về điều kiện cho các startup công nghệ có thể huy động vốn trên thị trường.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, khả năng huy động vốn của họ lại đang bị “cản bước” bởi nhiều rào cản pháp lý, đặc biệt là các quy định chặt chẽ trong Luật Chứng khoán hiện hành.
Các điều kiện niêm yết như phải có lợi nhuận liên tục trong 2 năm, không được có lỗ lũy kế… trở thành trở ngại lớn đối với startup – vốn là mô hình kinh doanh cần nhiều năm đầu tư, chưa thể có lợi nhuận ngay trong giai đoạn phát triển ban đầu.
Thực trạng đáng báo động
Suốt 10 năm qua, không có doanh nghiệp công nghệ nào thực hiện IPO tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều này cho thấy, sàn chứng khoán hiện không phải là “kênh dẫn vốn” hiệu quả cho khối startup. Trong khi đó, những doanh nghiệp khởi nghiệp thành công vẫn phải tìm đến các quỹ đầu tư nước ngoài, hoặc niêm yết ở thị trường quốc tế.
Đây là một “lỗ hổng” lớn trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ảnh hưởng đến sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Bài học từ quốc tế: Linh hoạt là chìa khóa
Tại các quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển, điều kiện niêm yết đã được thiết kế linh hoạt hơn:
Mỹ: Nasdaq trở thành “bệ phóng” cho các công ty công nghệ từ rất sớm.
Trung Quốc: Cho phép các công ty chưa có lợi nhuận niêm yết trên sàn STAR Market.
Ấn Độ: Vận hành nền tảng Innovators Growth Platform chuyên dành cho startup công nghệ.
Điểm chung là: chấp nhận rủi ro có kiểm soát, và tập trung vào tiềm năng tăng trưởng thay vì lợi nhuận hiện tại.
Kiến nghị chính sách từ chuyên gia
Theo các chuyên gia tại Viện Chiến lược IDS và đại diện các quỹ đầu tư lớn như Warburg Pincus, SSI AM, cần có những thay đổi mạnh mẽ về mặt chính sách:
Sửa đổi Luật Chứng khoán: Bổ sung quy định riêng cho startup công nghệ.
Thành lập sàn giao dịch chuyên biệt: Phù hợp với đặc thù doanh nghiệp công nghệ chưa có lãi.
Xây dựng khung pháp lý “sandbox”: Cho phép thử nghiệm mô hình kinh doanh mới, như AI, blockchain, crypto…
Khuyến khích đầu tư mạo hiểm: Với cơ chế ưu đãi thuế, vốn nhà nước đồng đầu tư…
Chuyển đổi tư duy làm chính sách
Đổi mới sáng tạo đòi hỏi tinh thần dám nghĩ dám làm, và tư duy pháp lý cần chuyển từ “cấm nếu chưa cho phép” sang “cho thử nếu không rủi ro lớn”. Chính sách cần đi trước, mở đường để doanh nghiệp bứt phá.
Lợi ích dài hạn nếu gỡ rào cản huy động vốn
Việc tạo điều kiện để startup huy động vốn qua sàn chứng khoán sẽ:
– Tăng khả năng mở rộng và phát triển công nghệ mới
– Thu hút nhân lực chất lượng cao.
– Đóng góp vào GDP quốc gia.
– Tạo thêm việc làm có giá trị.
Đặc biệt, startup có kênh thoái vốn rõ ràng sẽ giúp thu hút đầu tư nước ngoài vào thị trường Việt Nam.
Trong hành trình phát triển quốc gia số và khát vọng vươn tầm toàn cầu, sửa đổi chính sách để hỗ trợ startup công nghệ huy động vốn không còn là lựa chọn – mà là đòi hỏi cấp thiết. Đã đến lúc thị trường tài chính Việt Nam cần cởi mở, linh hoạt hơn để đồng hành cùng thế hệ doanh nghiệp tiên phong của đất nước.
Mạnh Hùng (Tổng hợp)
