Ngày 25/6, tại Hà Nội đã diễn ra lễ tổng kết và trao giải thưởng Chương trình Đổi mới sáng tạo về nhựa năm 2025.
Giữa bối cảnh ô nhiễm nhựa đang là cuộc khủng hoảng môi trường toàn cầu, Việt Nam một lần nữa khẳng định vai trò dẫn dắt bằng hành động cụ thể: Lễ Tổng kết & Trao giải Chương trình Đổi mới sáng tạo về nhựa – Giai đoạn ươm tạo 2025 đã chính thức khép lại với 12 sáng kiến tiêu biểu được vinh danh, đánh dấu một bước tiến đột phá trong hệ sinh thái khởi nghiệp xanh tại Việt Nam.
Sáng tạo không giới hạn – Hệ sinh thái đang lên tiếng
Khởi động từ tháng 2/2025, chương trình do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng UNDP Việt Nam triển khai, với sự đồng hành của Quỹ Phát triển bền vững 2030 (UNPDF) và Quỹ Coca-Cola, đã thu hút 116 đề xuất sáng kiến trên khắp cả nước. Sau vòng tuyển chọn gắt gao, 25 đội xuất sắc nhất bước vào giai đoạn ươm tạo chuyên sâu kéo dài 2 tháng – nơi họ được truyền lửa bằng những khóa tập huấn, cố vấn và huấn luyện đỉnh cao về kỹ thuật, mô hình kinh doanh, truyền thông và gọi vốn.
Kết quả, 6 đội nhận tài trợ 30.000 USD và 6 đội nhận tài trợ 10.000 USD, không chỉ được trao giải mà còn được đưa vào chương trình tăng tốc kéo dài 9 tháng, với mục tiêu triển khai thực nghiệm và nhân rộng mô hình vào thực tế.
Top 6 sáng kiến nhận tài trợ cao nhất:
- Vietnam Food JSC – Vật liệu bao gói phân hủy sinh học;
- Nopa Design – Đổi mới trong thiết kế sản phẩm từ nhựa tái chế;
- VNU University of Science – Giải pháp quản lý rác thải thông minh;
- Aquila Technology Vietnam LLC – Công nghệ thu gom và tái chế tự động;
- Building Up Sustainability – Mô hình kinh tế tuần hoàn cho cộng đồng;
- Center for Environment Safety Response (ESE) – Xử lý nhựa trong thiên tai.
Đặc biệt ấn tượng:
- 91% đội thi có sự tham gia của phụ nữ;
- 42% nhóm trưởng là thanh niên dưới 35 tuổi;
- Gần 50% đến từ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho thấy tiềm năng khởi nghiệp không nằm ở quy mô, mà ở ý chí chuyển đổi.
Bốn trụ cột cho một tương lai không nhựa
Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, khẳng định: “Đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn – mà là điều bắt buộc nếu Việt Nam muốn thoát khỏi cái bóng đen của ô nhiễm nhựa.” Theo bà, để thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp xanh, cần tập trung vào bốn trụ cột chiến lược: Ưu tiên giải pháp tuần hoàn – đặc biệt là vật liệu thay thế sinh học, tái thiết kế sản phẩm và chính sách kinh tế tuần hoàn; Thúc đẩy đầu tư mạo hiểm xanh – với con số 2,3 tỷ USD đầu tư đổi mới sáng tạo năm 2024, Việt Nam hoàn toàn có thể kỳ vọng những unicorn xanh đầu tiên; Mở rộng hệ sinh thái – vượt khỏi khuôn khổ công nghệ, cần kết nối giáo dục, tài chính, luật pháp và cộng đồng; Trao quyền cho thanh niên, phụ nữ và địa phương – họ chính là chất xúc tác cho thay đổi xã hội.
Chính sách và đổi mới sáng tạo – hai bánh răng cho chuyển đổi xanh
Thứ trưởng Lê Công Thành (Bộ Nông nghiệp & Môi trường) đưa ra tuyên bố mạnh mẽ: “Chúng ta không có quyền trì hoãn. Chủ đề Ngày Môi trường Thế giới 2025 – ‘Chấm dứt ô nhiễm nhựa’ – là một tiếng chuông cảnh tỉnh.”. Ông nêu rõ rằng hành lang pháp lý hiện đã sẵn sàng: từ Luật Bảo vệ Môi trường 2020, đến EPR, Chiến lược rác thải nhựa đại dương, và đặc biệt là Quyết định 923/QĐ-TTg năm 2025 về thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, điểm nghẽn nằm ở thực thi: hạ tầng phân loại rác còn yếu, công nghệ xử lý đắt đỏ, hành vi tiêu dùng chưa thay đổi triệt để.
Đây là lý do vì sao chương trình này không chỉ đơn thuần là một cuộc thi. Nó là công cụ triển khai chính sách, là bệ phóng, là phòng thí nghiệm sống của các sáng kiến, giúp nhà hoạch định chính sách nhìn rõ hơn khoảng trống và cơ hội trong thực tiễn.
Nếu Việt Nam muốn biến ô nhiễm nhựa từ thách thức thành lợi thế cạnh tranh, thì cần: Mở rộng quỹ đầu tư hạt giống và tăng tốc; Xây dựng cơ chế sandbox để thí điểm các mô hình kinh tế tuần hoàn; Đưa đổi mới sáng tạo vào giáo dục phổ thông, đại học và đào tạo nghề; Đo lường hiệu quả sáng kiến theo tiêu chí ESG – không chỉ dừng lại ở giải thưởng.
Việt Nam có thể trở thành “thung lũng sáng tạo xanh của ASEAN” – nếu biết đầu tư đúng người, đúng chỗ và kiên trì với tầm nhìn dài hạn.
Đ.T (Tổng hợp)
