Chuyển đổi xanh – lựa chọn chiến lược của Việt Nam
Chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang trở thành yêu cầu tất yếu trong giai đoạn phát triển mới. Với Việt Nam, đây không chỉ là xu thế toàn cầu, mà còn là nhiệm vụ chiến lược để bảo đảm tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ.
Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành hàng loạt nghị quyết quan trọng (Nghị quyết 57, 59, 66, 68 và 70-NQ/TW), khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST) là động lực trung tâm của phát triển. Trên cơ sở đó, Bộ KH&CN đã xác định 5 đột phá chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh.
Đột phá thể chế – nền tảng cho chuyển đổi xanh
Trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện thể chế và chính sách pháp luật về KH,CN&ĐMST. Việc xây dựng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi) được xem là bước ngoặt thể chế, tạo hành lang pháp lý hiện đại, đồng bộ, khuyến khích đổi mới, đầu tư mạo hiểm và phát triển công nghệ xanh.
Luật mới dự kiến bổ sung các cơ chế quản lý theo hướng hậu kiểm, thử nghiệm chính sách (sandbox), ưu đãi tài chính xanh, và tăng quyền tự chủ cho các tổ chức KH&CN. Đồng thời, việc chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về KH,CN&ĐMST sẽ giúp chính sách minh bạch, kết nối và hiệu quả hơn.
Công nghệ năng lượng xanh – trụ cột của tương lai
Theo Quyết định 1131/QĐ-TTg (2025), năng lượng xanh được xác định là lĩnh vực chiến lược trọng tâm. Việt Nam ưu tiên phát triển các công nghệ lõi như năng lượng gió, mặt trời, hydrogen xanh, lưu trữ năng lượng và hạt nhân vì mục đích hòa bình.
Bộ KH&CN đang triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm nhằm làm chủ và nội địa hóa công nghệ, đồng thời kết hợp công nghệ số như AI, Big Data, IoT, blockchain để giám sát năng lượng và tối ưu phát thải carbon.
Song song, nghiên cứu về vật liệu sinh học, công nghệ tuần hoàn, công nghệ carbon thấp đang mở ra hướng phát triển kinh tế carbon thấp và kinh tế tuần hoàn – hai trụ cột của mô hình phát triển bền vững.
Tiêu chuẩn xanh – nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
Đến nay, Việt Nam đã có khoảng 400 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) liên quan trực tiếp đến chuyển đổi xanh, bao phủ các lĩnh vực năng lượng tái tạo, vật liệu sinh học, đô thị thông minh, nông nghiệp bền vững… Hệ thống tiêu chuẩn xanh giúp doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí năng lượng và đáp ứng yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu lớn.
Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh – kết nối Nhà nước, doanh nghiệp và tri thức
Bộ KH&CN đang thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh, trong đó Nhà nước kiến tạo – doanh nghiệp là trung tâm – viện, trường là nguồn tri thức và nhân lực.
Hiện cả nước có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó khoảng 300 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chuyển đổi xanh như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững, công nghệ môi trường, vật liệu tuần hoàn và giao thông xanh.
Các chương trình như Techfest Việt Nam, Giải thưởng Đổi mới sáng tạo quốc gia, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) đã hỗ trợ hàng trăm dự án xanh tiếp cận vốn, tư vấn sở hữu trí tuệ và thương mại hóa sản phẩm. Nhiều mô hình đã thành công, tiêu biểu là điện mặt trời tích hợp lưu trữ, canh tác thông minh tiết kiệm nước, tái chế rác nhựa thành vật liệu xây dựng.
Phát triển nhân lực “xanh – số” và hợp tác quốc tế
Con người là yếu tố quyết định của mọi quá trình đổi mới. Bộ KH&CN đang triển khai nhiều chương trình đào tạo nhân lực “xanh – số” gắn với nhu cầu doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo, vật liệu mới, kinh tế tuần hoàn.
Việt Nam cũng mở rộng hợp tác quốc tế với các tổ chức như KIST (Hàn Quốc), Fraunhofer (Đức), JST (Nhật Bản), World Bank, nhằm chuyển giao công nghệ và hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo xanh.
Hướng tới nền kinh tế xanh, tự chủ và thịnh vượng
Từ hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ và tiêu chuẩn xanh, đến xây dựng hệ sinh thái và nhân lực xanh, khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo đang ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.
Như Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: “Muốn phát triển xanh, phải phát triển công nghệ xanh; muốn phát triển bền vững, phải dựa vào đổi mới sáng tạo.”
Với thể chế thông thoáng, công nghệ tiên tiến và nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam đang có cơ hội vàng để bứt phá, tiến tới một nền kinh tế xanh, tự chủ và thịnh vượng.
TH (Tổng hợp)
