Chính phủ đã ban hành Nghị định số 77/2026/NĐ-CP ngày 17/3/2026, quy định cụ thể về tổ chức và hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, tạo cơ sở pháp lý hoàn chỉnh nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Nghị định bao gồm 5 chương và 21 điều áp dụng đối với Quỹ cùng các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có liên quan. Theo đó, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đơn vị này hoạt động với tư cách pháp nhân độc lập, có con dấu và tài khoản riêng được mở tại Kho bạc Nhà nước cùng các ngân hàng thương mại hợp pháp tại Việt Nam, với trụ sở chính được đặt tại thủ đô Hà Nội.
Để hoàn thành sứ mệnh của mình, Quỹ được giao phó bốn chức năng cốt lõi:
(1) Tài trợ và đặt hàng thực hiện các nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, bao gồm đổi mới công nghệ, phát triển sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất chất lượng, hỗ trợ khởi nghiệp, hỗ trợ lãi suất vay và cấp phiếu hỗ trợ tài chính.
(2) Tập trung vào việc tài trợ, đặt hàng các chương trình đổi mới sáng tạo cấp quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hoặc các chương trình do cấp có thẩm quyền phê duyệt.
(3) Trách nhiệm tài trợ và đặt hàng những nhiệm vụ, chương trình khoa học công nghệ đặc biệt nhằm thúc đẩy quá trình ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
(4) Quỹ sẽ đóng vai trò hỗ trợ kinh phí thiết thực cho các hoạt động phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đổi mới sáng tạo trong cộng đồng.
Để thực hiện 04 chức năng trên có hiệu quả, Quỹ được giao (8) quyền hạn
(1) Chủ động tổ chức triển khai các hoạt động tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ phù hợp với định hướng ưu tiên và kế hoạch ngân sách được duyệt.
(2) Được ký kết hợp đồng, thỏa thuận hợp tác hoặc thuê chuyên gia, nhà khoa học phục vụ công tác quản lý chuyên môn.
(3) Được phép điều chỉnh, tạm dừng hoặc chấm dứt tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ nếu phát hiện sai phạm,
(4) Có quyền từ chối những hồ sơ không đáp ứng đủ tiêu chuẩn.
(5) Được quyền mở rộng hợp tác chuyên môn và kỹ thuật với các đối tác quốc tế.
(6) Quỹ có thẩm quyền tổ chức kiểm tra việc tuân thủ quy định và sử dụng nguồn vốn của các tổ chức, cá nhân thụ hưởng, yêu cầu họ cung cấp đầy đủ hồ sơ và sẵn sàng xử lý các dấu hiệu vi phạm theo quy định của pháp luật.
(7) Được phép tự ban hành các quy định quản lý nội bộ;
(8) Thực hiện những quyền hạn bổ sung khác theo khuôn khổ pháp lý hiện hành.
Cơ chế xử lý rủi ro tài chính “Mở” cho đổi mới sáng tạo
Một điểm đáng chú ý trong quy định là cơ chế xử lý rủi ro tài chính, thể hiện rõ cách tiếp cận cởi mở và tiệm cận thông lệ quốc tế đối với hoạt động đổi mới sáng tạo – lĩnh vực vốn luôn tiềm ẩn mức độ bất định cao.
Nguyên tắc xuyên suốt là chấp nhận rủi ro có kiểm soát, trên cơ sở tuân thủ pháp luật, bảo đảm minh bạch hồ sơ và cho phép tham vấn ý kiến chuyên gia độc lập khi cần thiết.
Theo đó, doanh nghiệp và tổ chức thực hiện nhiệm vụ được miễn trách nhiệm hành chính và dân sự đối với các thiệt hại phát sinh, nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không có hành vi gian lận hoặc vi phạm pháp luật. Cơ chế này đồng thời áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia phê duyệt và quản lý nhiệm vụ, qua đó tạo hành lang an toàn cho cả bên thực thi và bên quản lý.
Các rủi ro được xác định bao gồm: nhiệm vụ không đạt mục tiêu dù triển khai đúng quy trình; thiệt hại về tài sản, thiết bị, chi phí do sự kiện bất khả kháng; tổ chức thực hiện mất năng lực hoạt động; hoặc các trường hợp phát sinh khác do cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Về phương án xử lý, quỹ được phép linh hoạt điều chỉnh nội dung, tiến độ nhiệm vụ nhằm khắc phục rủi ro. Trong trường hợp cần thiết, có thể chấm dứt việc tài trợ, đặt hàng hoặc hỗ trợ; thực hiện quyết toán đối với phần kinh phí đã triển khai và không áp dụng xử phạt, không thu hồi kinh phí đã sử dụng hợp lệ nếu tổ chức, cá nhân đã thực hiện đúng quy định.
Tuy nhiên, cơ chế này không làm giảm nghĩa vụ giải trình. Các tổ chức, cá nhân sử dụng kinh phí vẫn phải chịu trách nhiệm báo cáo, giải trình đầy đủ, đồng thời toàn bộ quá trình xử lý rủi ro phải được thẩm định, xác minh chặt chẽ theo quy định của pháp luật.
Đ.T (Tổng hợp)
