Trong bối cảnh thúc đẩy phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) gắn với thực tiễn địa phương, việc xây dựng và vận hành các không gian khởi nghiệp sáng tạo cộng đồng đang trở thành một xu hướng mới, mang lại hiệu quả thiết thực tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Từ kinh nghiệm triển khai tại một số địa phương, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình đã nghiên cứu, đề xuất mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn, hướng tới mục tiêu đưa hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo lan tỏa sâu rộng đến cấp cơ sở.
Bức tranh tổng quan về các mô hình không gian khởi nghiệp
Hiện nay, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam đã hình thành với nhiều loại hình tổ chức trung gian như vườn ươm doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh và không gian làm việc chung. Các mô hình này chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn, với sự tham gia của khối tư nhân, viện – trường và các tổ chức công lập.
Một số mô hình tiêu biểu có thể kể đến như các không gian làm việc chung, trung tâm ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo trực thuộc các trường đại học hoặc cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các hoạt động này vẫn còn hạn chế trong việc lan tỏa đến cấp xã, phường – nơi có tiềm năng lớn về nguồn lực địa phương, sản phẩm đặc trưng và nhu cầu khởi nghiệp thực tiễn.
Xu hướng đưa khởi nghiệp về cơ sở
Thời gian gần đây, một số địa phương đã tiên phong triển khai mô hình không gian khởi nghiệp sáng tạo cộng đồng tại cấp phường, xã. Các mô hình này bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực, góp phần thay đổi nhận thức rằng khởi nghiệp chỉ phù hợp với đô thị lớn.
Xu hướng mới tập trung vào việc:
- Đưa hoạt động khởi nghiệp về gần người dân, gắn với cộng đồng;
- Khai thác nguồn lực sẵn có như sản phẩm OCOP, làng nghề, du lịch;
- Tận dụng cơ sở vật chất hiện có như nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng;
- Tăng cường vai trò kiến tạo của chính quyền địa phương.
Qua đó, khởi nghiệp không còn là hoạt động xa vời mà trở thành một phần trong phát triển kinh tế – xã hội tại cơ sở.
Quan điểm xây dựng mô hình tại Ninh Bình
Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn, mô hình không gian khởi nghiệp sáng tạo cộng đồng tại Ninh Bình được đề xuất theo hướng đổi mới cách tiếp cận: không chỉ là một địa điểm vật lý, mà là một “nút kết nối” trong hệ sinh thái.
Các chức năng chính của mô hình bao gồm:
- Không gian làm việc chung với chi phí thấp hoặc miễn phí;
- Điểm tiếp nhận, tư vấn và hỗ trợ chính sách khởi nghiệp;
- Kết nối giữa người dân, doanh nghiệp và chuyên gia;
- Trưng bày, quảng bá và xúc tiến sản phẩm OCOP địa phương.
Đặc biệt, mô hình nhấn mạnh vai trò chủ động của chính quyền địa phương trong việc tổ chức, điều phối và huy động nguồn lực, thay vì chỉ dừng lại ở hỗ trợ.
Nguyên tắc đầu tư: Không dàn trải, có trọng tâm
Việc đầu tư xây dựng không gian khởi nghiệp được đề xuất theo nguyên tắc:
- Không dàn trải: tập trung vào các địa bàn có tiềm năng rõ rệt;
- Có trọng tâm: ưu tiên các lĩnh vực như du lịch, làng nghề, sản phẩm đặc trưng;
- Phù hợp thực tiễn: thiết kế linh hoạt theo điều kiện từng địa phương.
Theo đó, mô hình được phân thành hai nhóm chính:
Nhóm 1 – Xã trọng điểm (du lịch, làng nghề, OCOP mạnh):
Được đầu tư theo hướng chuyên nghiệp, tích hợp không gian trưng bày, trải nghiệm và xúc tiến thương mại. Có thể kết hợp với các điểm du lịch để gia tăng giá trị.
Nhóm 2 – Xã thuần nông (nguồn lực hạn chế):
Triển khai mô hình đơn giản, tận dụng cơ sở sẵn có như nhà văn hóa, trang bị thiết bị cơ bản phục vụ đào tạo, kết nối và hỗ trợ ban đầu.
Tối ưu nguồn lực – Tăng hiệu quả lan tỏa
Chi phí đầu tư ban đầu được phân bổ linh hoạt cho các hạng mục như cải tạo cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và đào tạo. Đồng thời, chi phí vận hành hàng năm tập trung vào hoạt động tập huấn, kết nối và hỗ trợ khởi nghiệp.
Mô hình không gian khởi nghiệp sáng tạo cộng đồng được đánh giá là giải pháp chi phí thấp nhưng mang lại tác động lớn, góp phần:
- Thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ cơ sở;
- Phát triển kinh tế địa phương;
- Gắn kết khoa học công nghệ với đời sống;
- Hình thành mạng lưới khởi nghiệp rộng khắp.
Hướng tới hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện
Việc xây dựng và nhân rộng mô hình không gian khởi nghiệp sáng tạo cộng đồng là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển hệ sinh thái ĐMST của tỉnh Ninh Bình. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp, mà còn là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế của từng địa phương.
Trong thời gian tới, việc triển khai thí điểm và hoàn thiện mô hình sẽ là cơ sở để từng bước mở rộng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển từ chính cơ sở.
TA (Tổng hợp)
