Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và hội nhập quốc tế. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 được xem là một bước đi chiến lược, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam.
Khơi thông nguồn vốn cho khởi nghiệp sáng tạo
Nghị định 264 được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định tại Điều 40 của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, hiện thực hóa định hướng trong Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo đó, Nghị định mở đường cho việc hình thành và vận hành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, quỹ địa phương, cùng với sàn giao dịch chứng khoán dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, từ đó thúc đẩy giao dịch vốn và thu hút thêm đầu tư từ khu vực tư nhân.
Trước đây, hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam chủ yếu dựa vào các quỹ tư nhân hoặc nước ngoài, gây thiếu đồng bộ và tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các startup nội địa. Nghị định 264 ra đời như một giải pháp toàn diện, không chỉ cung cấp nguồn lực từ ngân sách nhà nước mà còn khuyến khích sự tham gia rộng rãi của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Điều này thể hiện rõ định hướng thị trường hóa trong quản lý kinh tế: Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt thay vì can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh.
Nguyên tắc vận hành minh bạch, linh hoạt
Một điểm nổi bật của Nghị định là nguyên tắc hoạt động của các Quỹ đầu tư mạo hiểm được quy định rõ ràng: tuân thủ pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế, đồng thời tôn trọng luật pháp nước sở tại khi đầu tư ra nước ngoài. Điều này tạo cơ sở pháp lý vững chắc, bảo vệ lợi ích quốc gia và tăng cường niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.
Các Quỹ sẽ hoạt động theo cơ chế thị trường, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, đảm bảo tính công khai, minh bạch, bảo mật thông tin. Đặc biệt, các quỹ sẽ ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hướng tới phát triển bền vững, đồng thời góp phần giải quyết các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu hay bất bình đẳng xã hội.
Tổ chức và vận hành theo mô hình doanh nghiệp
Về mặt tổ chức, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia được thành lập dưới hình thức công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần, có tư cách pháp nhân, con dấu riêng và tài khoản tại ngân hàng trong và ngoài nước. Quỹ địa phương cũng được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp tương tự, do UBND cấp tỉnh làm chủ sở hữu phần vốn nhà nước.
Cơ cấu tổ chức, quyền hạn của quỹ được quy định trong Điều lệ công ty, theo Luật Doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại Quỹ quốc gia; UBND cấp tỉnh đại diện cho Quỹ địa phương. Ngoài ra, các quỹ có thể hợp tác với tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để quản lý, điều hành hoạt động đầu tư một cách chuyên nghiệp, linh hoạt.
Mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược
Mục tiêu của các Quỹ đầu tư mạo hiểm là:
* Thu hút đầu tư vào các doanh nghiệp, dự án khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng đột phá.
* Giải quyết các bài toán kinh tế, xã hội, môi trường ở cấp địa phương, quốc gia và quốc tế.
* Góp phần xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia và thúc đẩy thị trường đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam.
Quỹ quốc gia được phép góp vốn, mua cổ phần trong nước và quốc tế; đồng đầu tư với các quỹ khác; thành lập hoặc góp vốn vào các quỹ mạo hiểm khác trong và ngoài nước. Quỹ địa phương tập trung vào các doanh nghiệp trong nước và phối hợp cùng các quỹ trong nước để đầu tư.
Nguồn vốn và cơ chế tài chính rõ ràng
Nguồn vốn điều lệ của Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia gồm:
* Vốn nhà nước: cấp một lần từ ngân sách, tối thiểu 500 tỷ đồng.
* Vốn huy động: từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
* Mục tiêu đạt 2.000 tỷ đồng trong vòng 5 năm đầu.
Đối với Quỹ địa phương, mức vốn nhà nước ban đầu do UBND tỉnh quyết định, cùng với nguồn vốn huy động hợp pháp khác.
Nguồn thu của quỹ bao gồm lợi nhuận từ đầu tư, lãi tiền gửi, tài trợ, viện trợ, đóng góp và các nguồn thu hợp pháp khác. Các khoản chi bao gồm: chi đầu tư, chi quản lý, chi hỗ trợ phát triển hệ sinh thái (tối đa 5% lợi nhuận sau thuế mỗi năm), và chi lập quỹ dự phòng rủi ro.
Đòn bẩy thúc đẩy đổi mới sáng tạo quốc gia
Việc ban hành Nghị định 264/2025/NĐ-CP là một bước đi quan trọng trong việc hình thành cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam. Đây cũng là một giải pháp cụ thể nhằm triển khai Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2035, định hướng đến 2045, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045./.
TH (Tổng hợp)
