Trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên số, khởi nghiệp sáng tạo không chỉ là động lực kinh tế mà còn trở thành biểu tượng sức mạnh quốc gia. Việt Nam, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, đang đặt mục tiêu kiến tạo “quốc gia khởi nghiệp sáng tạo” – nơi mọi công dân đều có thể khởi nghiệp, không giới hạn trong lĩnh vực công nghệ, mà ở mọi ngành nghề.
Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu
Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), năm 2024 Việt Nam đứng thứ 44/133, tăng hai bậc so với năm trước. Năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp xếp thứ 55 toàn cầu, với các trung tâm khởi nghiệp sôi động: TP. Hồ Chí Minh lần đầu lọt top 5 Đông Nam Á, trong khi Hà Nội và Đà Nẵng đều ghi dấu ấn trên bản đồ thế giới.
Hiện cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có các kỳ lân như MoMo, Sky Mavis, cùng nhiều công ty được định giá trên 100 triệu USD, tập trung ở các lĩnh vực thế mạnh: fintech, edtech, thương mại điện tử và blockchain. Tuy nhiên, số lượng doanh nhân vẫn chưa tương xứng với quy mô dân số; vốn đầu tư mạo hiểm còn hạn chế; văn hóa chấp nhận rủi ro, dám thất bại chưa thực sự phổ biến.
“Muốn trở thành quốc gia khởi nghiệp, Việt Nam phải biến đổi mới sáng tạo thành lối sống của toàn dân, không chỉ trong cộng đồng startup công nghệ, mà cả nông dân, công nhân hay sinh viên cũng có thể khởi nghiệp nếu biết tận dụng công nghệ số và đổi mới mô hình kinh doanh,” ông Phạm Hồng Quất – Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ nhấn mạnh.
Bài học từ những quốc gia đi trước
Thế giới có nhiều hình mẫu thành công. Israel – dù diện tích nhỏ bé, dân số ít và thường xuyên đối mặt bất ổn chính trị – vẫn trở thành “quốc gia khởi nghiệp” nhờ công nghệ lõi, giáo dục khai phóng và đặc biệt là quỹ đầu tư mạo hiểm Yozma, nền tảng hình thành hàng nghìn startup vươn tầm toàn cầu.
Hàn Quốc, sau giai đoạn dựa vào các tập đoàn lớn, đã chuyển hướng đầu tư mạnh cho SME và khởi nghiệp công nghệ, triển khai các chương trình ươm tạo như TIPS, Quỹ KVIC, thúc đẩy đổi mới mở và nghiên cứu đột phá.
Singapore chọn cách trở thành “trung tâm sáng tạo toàn cầu”, tận dụng lợi thế tài chính quốc tế, chính sách ưu đãi vượt trội và hệ thống nghiên cứu – đào tạo hàng đầu thế giới. Temasek, SG Innovate cùng nhiều quỹ lớn đã giúp quốc đảo này trở thành điểm đến của startup toàn cầu.
Những kinh nghiệm này khẳng định: xây dựng quốc gia khởi nghiệp cần chiến lược dài hạn, đồng bộ, dựa trên công nghệ, vốn, giáo dục và chính sách cởi mở.
Con đường Việt Nam: Từ khát vọng đến hành động
Trên nền tảng dân số trẻ gần 100 triệu người, trình độ số ngày càng cao, cùng với “bộ tứ nghị quyết” 57, 59, 66 và 68 của Đảng về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá.
Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu vào Top 40 GII, Top 45 bảng xếp hạng StartupBlink, hình thành 10.000 startup, một triệu “doanh nghiệp một người” dựa trên nền tảng số, thu hút 3 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm. Xa hơn, đến năm 2045, tầm nhìn là “cứ 10 người dân có một người khởi nghiệp, 20 người dân có một doanh nghiệp, và 5.000 người dân có một startup sáng tạo”, góp phần kiến tạo một quốc gia hùng cường, phồn vinh.
Để đạt được, cần đồng bộ nhiều giải pháp:
* Chính phủ kiến tạo thể chế, ban hành chính sách đột phá, thí điểm mô hình mới.
* Doanh nghiệp lớn đóng vai trò “người đỡ đầu” thông qua các quỹ ngành và chương trình đổi mới mở.
* Trường đại học, viện nghiên cứu thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành startup từ tri thức bản địa.
* Nhà đầu tư mạo hiểm được khuyến khích bằng cơ chế “matching fund” giữa vốn nhà nước và tư nhân.
* Startup duy trì tinh thần đổi mới, dám thử nghiệm, tìm kiếm thị trường toàn cầu.
Hợp tác quốc tế – nguồn lực bứt phá
Cộng đồng quốc tế đang chung tay hỗ trợ khởi nghiệp Việt Nam. Đại diện Amazon – ông Darren Ong – cho rằng thương mại điện tử, điện toán đám mây và dịch vụ số sẽ giúp startup mở rộng thị trường toàn cầu với chi phí thấp, đồng thời khuyến nghị Việt Nam phát triển hạ tầng số an toàn, pháp lý minh bạch và nhân lực chất lượng cao.
Ông James Tan – Nhà sáng lập, Đối tác điều hành Quỹ Quest Ventures – nhấn mạnh năm trụ cột hệ sinh thái gồm: Chính phủ, tập đoàn, đại học, vốn mạo hiểm và startup. Ông đề xuất thành lập Hội đồng tư vấn quốc tế, xây dựng hiệp hội khởi nghiệp địa phương, phát triển quỹ đầu tư theo ngành, đồng thời thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu. Các lĩnh vực tiềm năng của Việt Nam trong thập kỷ tới, theo ông, là AI, phần mềm và y tế số.
Quest Ventures, một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu châu Á, đã và sẽ tiếp tục kết nối startup Việt Nam với thị trường quốc tế, khẳng định niềm tin vào tiềm năng của hệ sinh thái trong nước.
Kết luận
Diễn đàn “Tương lai Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Quốc gia” khẳng định: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là động lực, mà là con đường ngắn nhất để Việt Nam vươn lên mạnh mẽ.
Từ tầm nhìn đến hành động, từ khát vọng đến cam kết, “quốc gia khởi nghiệp sáng tạo” không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu. Thành công sẽ đến nếu mỗi chính sách được cụ thể hóa bằng hành động quyết liệt và sự đồng lòng của toàn xã hội. Khi đó, khởi nghiệp sẽ không chỉ là câu chuyện của một cộng đồng nhỏ, mà trở thành lựa chọn tự nhiên của người dân, động lực bền vững cho tăng trưởng quốc gia trong nhiều thập kỷ tới./.
TH (Tổng hợp)
